gan Russell Grigg, Cyfarwyddwr TAR Cynradd, Prifysgol Abertawe

Mae adroddiad blynyddol 2024-25 Estyn yn amlygu bod hunanwerthuso yn her ar draws AGA yng Nghymru. Dyma fu’r achos ers blynyddoedd lawer. Un rheswm allweddol yw bod y data cyson, o ansawdd uchel, a ddylai fod yn sylfaen i hunanwerthuso effeithiol sydd ar gael, yn brin. Ond mae rhywfaint o newyddion da. Mae gennym offeryn yn barod sy’n cynnig ffynhonnell gyffredin, system gyfan, o dystiolaeth i feithrin ein dealltwriaeth o beth sy’n gweithio’n dda a beth y mae angen ei gryfhau: y Pasbort Dysgu Proffesiynol (PDP). Mae’r blog hwn yn dangos pam mae gan y PDP botensial sylweddol, heb ei gyffwrdd, i gefnogi ymagwedd fwy dibynadwy, wedi’i llywio gan dystiolaeth, at hunanwerthuso ar draws AGA.

Y PDP: mwy grymus nag y mae’n ymddangos i ddechrau

Y PDP yw platfform digidol cyntaf Cymru ar gyfer cofnodi, trefnu a myfyrio ar ddysgu proffesiynol. I athrawon dan hyfforddiant, mae’n cynnig man diogel i lanlwytho tystiolaeth o’u cynnydd tuag at fodloni safonau Statws Athro Cymwysedig (SAC). Yn ein rhaglen TAR Cynradd ym Mhartneriaeth Ysgolion Prifysgol Abertawe, rydym wedi bod yn archwilio’r defnydd o ddata’r PDP i ennill cipolwg cliriach i gynnydd athrawon dan hyfforddiant a pha mor dda maen nhw’n cael eu cefnogi gan fentoriaid.

I wneud hyn, rydym yn edrych yn fanylach ar yr hyn sydd y tu cefn i’r PDP. Yn dawel bach, mae’r gweithlyfr yn storio gwybodaeth ychwanegol sy’n cael ei lanlwytho gan ddefnyddwyr. O’i ddadansoddi’n ofalus, mae’r data hwn yn rhoi golwg fanwl i ni o sut mae prosesau ein partneriaeth yn gweithio yn ymarferol. Gan gydnabod y potensial hwn, rydym yn defnyddio data’r PDP yn fwy fforensig i gefnogi gwerthuso ar lefel rhaglen.

Sut gallwn ni ddefnyddio’r data: dull cam wrth gam syml

1. Dewis ffocws gwella

Ein man cychwyn yw dewis maes o’n cynllun gwella. Oherwydd bod cysondeb ansawdd mentora yn flaenoriaeth strategol, eleni, rydym wedi canolbwyntio ar y targedau ffurfiannol y mae mentoriaid yn eu gosod i athrawon dan hyfforddiant ar ôl arsylwi eu gwersi. Roeddem yn amau bod ansawdd y targedau hyn yn amrywio, ond roedd angen tystiolaeth gliriach arnom o’r patrwm: pwy oedd yn ei chael hi’n gywir, ble’r oedd y bylchau, a ble dylid targedu cymorth.

2. Lawrlwytho’r templed perthnasol

Er bod mentoriaid yn gosod targedau mewn cyd-destunau gwahanol, mae ein dadansoddiad yn canolbwyntio ar gofnodion ffurfiol arsylwadau gwersi, yr ydym yn eu lawrlwytho ar ffurf ffeiliau CSV o’r gweithlyfr.

Ffigur 1. Gweithlyfr yn y Pasbort Dysgu Proffesiynol.

3. Defnyddio Microsoft Copilot i ddadansoddi’n gyflym

Yna, byddwn yn lanlwytho’r ffeiliau CSV i Microsoft Copilot ac yn defnyddio ysgogiad syml fel: “Dadansoddwch y targedau yng ngholofn AD yn y ffeil atodedig.” Yn ôl yr arfer wrth ddefnyddio AI cynhyrchiol, rydym yn trin y dadansoddiad gyda gofal, gan wybod bod angen gwirio cywirdeb yr allbynnau. Rydym yn gwirio synnwyr y canlyniadau trwy gynnal yr ymholiad eto gyda geiriad mymryn yn wahanol, gan gymharu’r enghreifftiau gyda’r data crai a gwirio nad oes unrhyw anghysondebau (‘rhithweledigaethau’) yn ymddangos. Mae hyn yn helpu i sicrhau bod y dadansoddiad mor ddibynadwy â phosibl.

4. Archwilio’r data yn fanylach

Yn dibynnu ar ein hymholiad, rydym yn defnyddio ysgogiadau ychwanegol i dyrchu’n fanylach i’r data, gan archwilio amrywiadau posibl ar draws rhwydweithiau, lleoliadau ac ysgolion unigol. Er enghraifft, rydym yn edrych ar gymharu targedau mewn cyd-destunau cyfrwng Cymraeg a chyfrwng Saesneg. Hefyd, nodwn y targedau mwyaf cyffredin sy’n cael eu gosod i athrawon dan hyfforddiant fel y gallwn sicrhau eu bod wedi’u paratoi’n dda ar gyfer y lleoliad nesaf.

5. Defnyddio’r canfyddiadau i fireinio ymarfer

Mae’r cipolygon hyn yn ein helpu i lunio sesiynau yn y brifysgol ar gyfer y lleoliad nesaf, fel ein bod yn mynd i’r afael ag unrhyw faterion o bwys. Hefyd, rydym yn defnyddio’r canfyddiadau wrth gynllunio a chynnal sesiynau datblygu mentoriaid ac yn diweddaru ein canllawiau i fentoriaid. Rydym yn creu crynodebau o’r data (Ffigur 2) ac yn cynhyrchu adroddiadau byr fel y gall arweinwyr y rhwydwaith ysgolion ddefnyddio’r wybodaeth i lywio trafodaethau mentoriaid o fewn eu rhwydweithiau er mwyn cyflawni ein nod, sef codi safon mentora.

Ffigur 2.  Crynodeb gweledol o’r data ar osod targedau i athrawon dan hyfforddiant gan fentoriaid

6. Diweddaru ein cynllun gwella rhaglenni

Mae ein cynllun gwella rhaglenni yn ddalen Excel syml sy’n gofnod treigl o benderfyniadau sy’n gysylltiedig â’n hamcanion strategol. Mae’n angori ein cyfarfodydd tîm, gan ein helpu i ddefnyddio data’r PDP i weld beth sy’n gweithio, nodi cwestiynau heb eu hateb a chytuno ar ein camau nesaf.

Gwerth y PDP

Pan gaiff ei ddefnyddio’n dda, mae’r PDP yn darparu rhywbeth sy’n brin ym maes AGA: tystiolaeth gyson, mewn amser real, gan bob myfyriwr yn y garfan. Hefyd, mae’n tynnu ein sylw at broblemau a allai ddigwydd heb i neb sylwi arnynt. Er enghraifft, dro ar ôl tro, roedd nifer o fyfyrwyr yn ysgrifennu ymyriadau dysgu yn canolbwyntio ar dasg (e.e., ‘Creu glôb eira’, ‘Ysgrifennu e-bost i Amazon’). Roedd y datganiadau hyn yn disgrifio beth fyddai disgyblion yn ei wneud, yn hytrach na beth fydden nhw’n ei ddysgu. Roedd adnabod hyn yn gynnar yn golygu y gallem ddarparu cymorth targedig a chryfhau eu hymagwedd at gynllunio.

Yr un mor bwysig, mae’r PDP yn ein helpu i weld patrymau ar lefel carfan. Er enghraifft, fe wnaeth data oriau addysgu ganiatáu i ni gynhyrchu map gwres o’r pum wythnos gyntaf ar leoliad (Ffigur 3). Roedd yr amrywiad ymddangosiadol yn bryder i ddechrau. Serch hynny, fe wnaeth archwilio manylach ddangos bod llawer o fylchau wedi’u hachosi am nad oedd myfyrwyr yn cofnodi eu horiau fel y dylent. Fe wnaeth neges atgoffa fer gywiro hyn a gwella monitro wedi hynny.

Ffigur 3. Deholiad o Fap Gwres o amser addysgu athrawon dan hyfforddiant.  Mae pob rhes yn cynrychioli oriau addysgu athro dan hyfforddiant.

Mae’r enghreifftiau hyn yn dangos sut mae data’r PDP yn ein helpu i nodi problemau unigol a phroblemau ehangach, gan alluogi gwella’n gynt ac yn fwy cywir. Wrth gwrs, mae ansawdd ein dadansoddiad yn dibynnu’n llwyr ar yr hyn sy’n cael ei lanlwytho: mae mewnbwn cadarn yn arwain at gipolygon cadarn; nid felly yn achos mewnbwn gwan.

Casgliad

Rydym yn cydnabod nad yw data’r PDP yn adrodd y stori’n llawn. Er enghraifft, mewn meysydd fel gosod targedau, mae rhai mentoriaid yn rhoi adborth rhagorol ar lafar nad yw’n cael ei ddal yn y cofnod ysgrifenedig. Am y rheswm hwn, defnyddiwn ddata’r PDP fel man cychwyn ar gyfer deialog, nid fel mesur pendant o ansawdd. Serch hynny, mae’r PDP yn dwyn cydlyniad i system bartneriaeth gymhleth ac mae’n ein helpu i weld patrymau a fyddai’n aros yn gudd, fel arfer. Ar gyfer ein rhaglen, mae eisoes yn ail-lunio sut rydym yn deall cynnydd, sut rydym yn cefnogi mentoriaid a sut rydym yn cynllunio gwelliannau. Mewn sector lle mae hunanwerthuso wedi bod yn her ers tro, mae’r PDP yn cynnig llwybr realistig a chynaliadwy i hunanwerthuso cryfach ac, yn y pen draw, at gefnogaeth well i’n hathrawon dan hyfforddiant a’n hysgolion partner.