meeting
Ffydd mewn arweinyddiaeth Rob Williams, Cyfarwyddwr Polisi – NAHT Cymru a Tim Pratt, Cyfarwyddwr – ASCL Cymru

"Mae arweinyddiaeth a dysgu yn hanfodol bwysig i'w gilydd" – John F Kennedy

Mae creu Academi Genedlaethol Arweinyddiaeth Addysgol yn creu nifer o heriau unigryw ac amserol i Gymru. Yn y gorffennol, byddai Cymru wedi'i hepgor o'r Coleg Cenedlaethol, ac nid oedd ganddi gorff arweinyddiaeth genedlaethol arall (y tu hwnt i'r undebau) ar gyfer arweinwyr ysgol a cholegau. Wrth chwilio am gyfleoedd am hyfforddiant arweinyddiaeth yn y sector cyhoeddus, yr unig beth oedd ar gael i ni oedd yr hyn a gynigid yn amrywiol gan Lywodraeth Cymru, awdurdodau lleol a chonsortia rhanbarthol. Roedd pob un ohonynt yn cynnig rhywfaint o gymorth i arweinwyr, weithiau o wahanol ansawdd, ac yn rhy aml roeddent yn destun y diffyg mympwyon blaenoriaethau gwleidyddol a chyllidebau sy'n lleihau o hyd. Felly, roedd cyrsiau gwerthfawr a gefnogir yn eang yn diflannu'n raddol, tan i ni gael CPCP wedi'i gwtogi a'r hyn bynnag y teimlai'r consortiwm y gallai ei gynnig. Y canlyniad ers rhai blynyddoedd bellach yw dim cydlyniad cenedlaethol o'r ddarpariaeth hon, a dim rheolaeth ansawdd effeithiol.

Mae'r AGAA yn cael ei sefydlu er mwyn dod â threfn a chydlyniad i'r sefyllfa ac i ddarparu'r rheolaeth ansawdd a chysondeb mawr eu hangen a fydd yn caniatáu i arweinwyr fod yn hyderus y bydd yr hyn y caiff eu cyllidebau, sydd o hyd yn lleihau, ei wario arno yn darparu gwerth am arian. Ond pam oes angen Academi Arweinyddiaeth Addysgol arnom? Onid yw arweinwyr da yn deillio o ffurf o ddethol naturiol? Y gwir yw na chaiff arweinwyr da eu geni fel hynny, ac mae angen hyfforddiant a chymorth arnynt i gyd drwy eu taith mewn arweinyddiaeth.

Nid mater syml yw arweinyddiaeth, ac mae angen uniondeb, optimistiaeth, brwdfrydedd di-ben-draw, gallu sylweddol i drefnu, y gallu i feddwl a gweithredu'n strategol, sgiliau cyfathrebu gwych a llu o sgiliau eraill. Dosbarthodd Dr Sunnie Giles, sydd wedi arloesi ymagweddau newydd at ddatblygu arweinyddiaeth ac wedi ymddangos yn The Harvard Business Review, nodweddion i mewn i'r 5 nodwedd arweinydd effeithiol, fel a ganlyn:

  • Dangos moeseg gref a chynnig ymdeimlad o ddiogelwch;
  • Rhoi grym i eraill i drefnu eu hunain;
  • Meithrin ymdeimlad o gysylltiad a pherthyn;
  • Dangos ei fod yn agored i syniadau newydd a meithrin dysgu sefydliadol;
  • Meithrin twf (ym mhob eraill ac yn eu hun).

"Prif ddyletswydd arweinwyr yw darparu diogelwch i eraill, ac yna creu cysylltiad. Wrth deimlo'n ddiogel ac yn gysylltiedig, gall pobl ddangos eu hathrylith gynhenid ar gyfer arloesi radical, newid parhaol a dysgu trawsnewidiol." Dr Sunnie Giles.

Thema gref a geir drwy'r holl bethau uchod yw'r bod angen perthynas effeithiol a chynhyrchiol rhwng pawb yn y system neu'r sefydliad. Mae angen sawl peth i gael perthnasoedd iach a chynhyrchiol, gan gynnwys:

  • Parch;
  • Gonestrwydd;
  • Cyfrifoldebau ar y cyd;
  • Tegwch;
  • Cymorth;
  • Ymddiriedaeth.

"Mae ambell beth yn helpu unigolyn yn fwy na rhoi cyfrifoldeb arnynt, a gadael iddynt wybod eich bod yn ymddiried ynddynt." - Booker T Washington
Er mwyn i bawb yn y system addysg deimlo'n ddigon ‘diogel’ i fod yn arloesol, yn greadigol ac yn arweinydd (beth bynnag fo'u lefel), nid yw 'ymddiriedaeth' wirioneddol, ddigyfaddawd yn agored i drafodaeth. Os mai'r cyfan a wnawn yw cyfeirio pobl a dweud wrthynt sut mae gwneud eu swydd, yn aml bydd gennym weithwyr ufudd. Fodd bynnag, pan fydd gwir ymddiriedaeth yn rhywun i wneud eu gwaith, mae'n llawer mwy tebygol y byddant yn datblygu'n arweinydd creadigol, meddylgar.

Os yw hyn i gyd yn edrych yn weddol gymhleth, mae'n debyg ei fod yn gymhleth. Mae lluchio rhywun nad yw'n barod, neu'n ddigon parod, i mewn i rôl arweinyddiaeth bwysig yn siŵr o achosi trychineb. Pa bynnag mor dda yw bwriadon arweinwyr potensial neu ba bynnag mor boblogaidd ydynt, heb hyfforddiant addas, go brin y bydd ganddynt y profiad angenrheidiol neu y gallant gyrraedd y lefel o ymddiriedaeth sydd ei hangen i gyflawni'r swydd yn effeithiol.

Oherwydd, mewn arweinyddiaeth, ac yn enwedig arweinyddiaeth mewn addysg, mae angen i ymddiriedaeth fod yn weithredol. Os yw pawb yn y system addysg yn cytuno y dylem ganolbwyntio'n unig ar yr hyn sy'n debygol o effeithio'n gadarnhaol ar blant a phobl ifanc, rhaid i ni ymddiried ym mhob gweithiwr proffesiynol i wneud penderfyniadau da y gellir eu dangos i gydymffurfio â'r nod hwnnw. Nid yw hynny'n golygu y bydd pob penderfyniad yn gywir o'r rheidrwydd. Fodd bynnag, oni bai y gellir darparu tystiolaeth bod arloesi a newid yn digwydd mewn addysg er buddiannau gorau myfyrwyr, dylai pawb sy'n ystyried eu hunain yn weithwyr proffesiynol ei herio. Mae ymddiried yn peri rhywfaint o risg – os cytunir ar y cyd yr egwyddorion hynny ynghylch arweinyddiaeth addysg sy'n canolbwyntio ar y dysgwr o'r cychwyn cyntaf, dylai'r rheiny sydd â'r gallu i arwain allu ymddiried ynddynt i wneud penderfyniadau er buddiannau gorau'r rheiny a gaiff eu haddysgu.

Felly beth am y AGAA a sut y gall ennyn ymddiriedaeth ?

Mae gan AGAA ddyheadau uchel a rannwyd gydag Ysgrifennydd y Cabinet.

Yn ei chyhoeddiad ynglŷn â'r AGAA, dywedodd hi'n glir, '... wrth ganolbwyntio ar arweinyddiaeth ddysgu, gan gefnogi pedwar diben ein cwricwlwm newydd, mae'r Academi wedi creu gweledigaeth i wneud y canlynol:

  • Bod yn gynhwysol ac yn gydweithredol – gan alluogi mynediad teg i gyfleoedd, sy'n eiddo i'r sector ac yn ganolog i ddatblygu arweinyddiaeth gydweithredol a arweinir gan ddiwylliant;
  • Ysbrydoli a chymell – hyrwyddo ffyrdd rhagorol o ddatblygu arweinyddiaeth nawr ac ar gyfer y dyfodol, gan gysylltu yn gydlynol â'r agenda ddiwygio genedlaethol;
  • Datblygu gallu – galluogi arweinyddiaeth i ffynnu, grymuso arweinwyr a sicrhau ein cyflenwad arweinwyr yn y dyfodol;
  • Sicrhau ansawdd ac effaith – gan egluro rôl yr arweinyddiaeth a'r gwahaniaeth y mae hon yn ei wneud i'n system sy'n seiliedig ar ymchwil a sylfaen dystiolaeth gref.

Os ydym am gael proffesiwn y mae pobl yn ymddiried ynddo i gyflawni ei rôl yn effeithiol, yn ei dro mae angen arweinwyr arnom sydd â hyder yn eu cydweithwyr a'u cymunedau i ddarparu addysg o'r safon uchaf. Dyma lle y daw AGAA, fel y sawl sy'n gwarchod ac yn sicrhau ansawdd hyfforddiant effeithiol a phriodol ar gyfer arweinwyr addysg. Mae angen cymorth ar ein harweinwyr i ddatblygu eu hunain, nid yn unig fel addysgwyr ond hefyd yn bersonol ac yn broffesiynol. Mae'n hollbwysig sicrhau bod pawb, gan gynnwys nhw eu hunain, yn edrych ar ôl eu hiechyd meddwl a'u llesiant. Wrth ymgymryd ag unrhyw broses newid a datblygu, mae angen i arweinwyr allu cadw ffydd yn y dibenion a nodau craidd, gan wybod pryd y dylid ceisio cymorth a chyngor a sut mae bod yn gadarn wrth wynebu heriau, fel y byddant yn heb amheuaeth.

Gyda buddsoddiad yn y proffesiwn yn ei gyfanrwydd, cydnabyddiaeth mai pobl yw'r adnodd mwyaf gwerthfawr, eglurder pwrpasol cyffredin ac, yn bwysicaf oll, ymddiriedaeth yn y proffesiwn i arwain gwelliant effeithiol i bob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru, gallai'r AGAA brofi ei fod yn sbardun sylweddol ac effeithiol ar gyfer newid cadarnhaol yn nhirwedd addysg Cymru.

"Y ffordd orau o ddarganfod a oes modd ymddiried mewn pobl yw ymddiried ynddynt." – Ernest Hemingway

Rob Williams 2 Tim Pratt

Rob Williams

Yn gyn-Bennaeth Cynradd ym Mro Morgannwg, penodwyd Rob yn Gyfarwyddwr Cymdeithas Genedlaethol Prifathrawon Cymru (NAHT Cymru) ym mis Medi 2015.

Yn ystod 24 mlynedd mewn addysg, 15 mewn rolau uwch arweinyddiaeth, mae wedi dysgu ar draws yr ystod oedran gynradd mewn pedair ysgol gynradd o fewn tri Awdurdod Lleol gwahanol.

Cyn hynny roedd yn cynrychioli cydweithwyr ar grŵp Rhanddeiliaid y Consortiwm Canolog y De; o fewn grwpiau Llywio Penaethiaid Awdurdod Lleol, fel aelod o Fwrdd Esgobaethol Addysg; wrth gadeirio Grwpiau Clwstwr ac fel cynullydd ar gyfer grŵp gwella o 13 ysgol.

Mae hefyd wedi mentora penaethiaid newydd eu penodi.

Tim Pratt

Yn dilyn pedair blynedd ar bymtheg fel athro cerdd ac arweinydd, ym 1999 symudodd Tim i arwain ysgolion fel Dirprwy Bennaeth yn Ne Cymru. Yn 2001 dechreuodd bedair blynedd ar ddeg fel Pennaeth mewn dwy ysgol, yn gyntaf yng Nghaerdydd, ac yna yng Nghasnewydd. Yn dilyn ymddeoliad cynnar ym mis Ionawr 2015, ymgymerodd â gwaith ymgynghorol ar gyfer ASCL PD, ac ym mis Hydref y flwyddyn honno fe'i penodwyd yn Gyfarwyddwr ASCL Cymru. Mae ei rôl fel Cyfarwyddwr ASCL Cymru yn cynnwys datblygu polisi, mewn ymgynghoriad â swyddogion Llywodraeth Cymru a hefyd ar ran y gymdeithas a'i aelodau.

Y tu allan i ddyletswyddau ffurfiol, mae Tim yn gerddor a chyfansoddwr gweithgar, ac mae'n Gyfarwyddwr Cerddoriaeth ym Mhriordy’s Santes Fair yn Y Fenni.