meeting
Dr Andrew James Davies - Yn eisiau: Addysgu sy'n seiliedig ar ymchwil

AJDaviesGyda'r Nadolig drosodd a thymor y gwanwyn ar y gweill, mae ystafelloedd staff ac ystafelloedd dosbarth ledled Cymru wedi bod yn byrlymu â hanesion o dripiau ysgol, gwyliau, amser gyda'r teulu, yn ogystal â'r marcio a'r paratoi anochel ar gyfer y flwyddyn newydd.

I rai athrawon yng Nghymru, treuliwyd y rhan fwyaf o dymor yr hydref ger y prosesydd geiriau, neu yn y llyfrgell, yn astudio, adfyfyrio, ymchwilio ac ysgrifennu. Mae wedi bod yn fraint dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf i fod yn rhan o dîm cefnogi athrawon ar ddechrau eu gyrfaoedd drwy Meistr Llywodraeth Cymru mewn Ymarfer Addysgol (MEP). Hanner tymor yr hydref yw pan fydd dyddiad cau traethawd hir y Meistr yn prysur agosáu a chyfranogwyr ASE yn twtio eu prosiectau ymchwil 15,000-gair a arweinir gan athro.

Bob blwyddyn, caf fy syfrdanu gan ansawdd y gwaith y gofynnir i mi ei archwilio a'i adolygu, gonestrwydd a chritigoldeb adfyfyrio'r athrawon hyn; eu parodrwydd i edrych ar eu hymarfer o'r newydd, ac i ymgysylltu ag ymchwil, tystiolaeth a llenyddiaeth; y dull systemataidd o ran casglu data a dadansoddi; ac yn fwy na dim, yr effaith ddofn mae'r athrawon hyn yn ei chael ar eu dysgwyr, yn ogystal â'u cydweithwyr, ysgolion a chymunedau dysgu proffesiynol. Fel aelod o'r gynghrair sy'n darparu'r MYA, mae wedi bod yn bleser ac yn fraint i weithio gyda CGA a Llywodraeth Cymru i ddatblygu cronfa ddata agored a chwiliadwy o'r prosiectau ymchwil athrawon, y Llyfrgell Meistr mewn Ymarfer Addysgol, ac i gydweithio ochr yn ochr â BERA a WISERD Education er mwyn sefydlu Gwobr Ymholiad Athro Pwysig ar gyfer y prosiect ymchwil MYA gorau ym mhob blwyddyn.

Rydym yn clywed cymaint am y bwlch rhwng ymarfer ac ymchwil ym myd addysg a'r diffyg hygyrchedd honedig i waith ymchwil addysgol - yn llythrennol o ran mynediad iddo, ac o ran y steil a'r cywair a ddefnyddir gan ymchwilwyr i gyfleu darganfyddiadau. Rydym hefyd yn clywed yn aml nad yw gwaith ymchwil addysgol yn ystyried realiti anrhagweladwy addysgu o ddydd i ddydd, ac nad oes modd cymhwyso'r canfyddiadau'n hawdd i ymarfer, a bod gwaith ymchwil yn rhywbeth sy'n digwydd i athrawon ac nid o reidrwydd gyda nhw neu ar eu cyfer nhw. Ond adnabod problemau yw pwrpas beirniadaeth, ac nid yw'n goresgyn problem ynddi'i hun. Mewn gwirionedd, mae yna beryg bod ailadrodd y rhwystrau hyn yn eu gwneud nhw'n hunangyflawnol ac yn hunangynhaliol.

Yn fy marn i, mae'n hen bryd i ni gau'r bwlch rhwng ymarfer a gwaith ymchwil: mae gormod yn y fantol os byddwn yn parhau i edrych ar y ddau fyd ar wahân ac fel problem anghymodlon. Mewn ymchwiliad BERA diweddar dan gadeiryddiaeth yr Athro John Furlong, fe nodwyd bod amgylcheddau ysgol 'ymchwil-gyfoethog' yn ddilysnod o systemau addysg sy'n perfformio'n dda, lle mae athrawon a sefydliadau addysg yn cydweithio'n agos i hwyluso'r cyfnewid o wybodaeth a  chynnig mewnwelediad. Hefyd, fe alwodd y Fargen Newydd am fodel dysgu proffesiynol newydd i gynnwys y defnydd effeithiol o ddata a thystiolaeth ymchwil i hysbysu a chyfoethogi ymarfer addysgol a phrofiad dysgu'r disgyblion.

Mae gennym ni oll ran i'w chwarae - athrawon, penaethiaid, llunwyr polisi a phrifysgolion - ac mae angen i ni gydweithio er mwyn galluogi ymchwil ac ymchwilio proffesiynol i fod yn rhan greiddiol o hyfforddiant cychwynnol athrawon, dysgu proffesiynol parhaus, ac ymarfer rheolaidd yn yr ystafell ddosbarth. Mae angen i ni greu systemau sy'n harneisio chwilfrydedd proffesiynol athrawon, eu creadigrwydd a'u hymrwymiad i ddysgwyr, a'u galluogi nhw i brofi dulliau seiliedig ar dystiolaeth, a meddu ar yr hyder, offer a'r gefnogaeth sydd eu hangen arnynt i greu a lledaenu gwybodaeth newydd. Mae angen i ni ddarparu fframwaith lle gall athrawon gael mynediad i'r dystiolaeth fwyaf diweddar a dibynadwy, a'r gallu i ofyn i Brifysgolion a sefydliadau ymchwil am ffeindio tystiolaeth berthnasol. Bydd rhaid i ni gyflawni hyn heb ychwanegu at lwyth gwaith, neu heb dynnu'r athrawon gorau a'r rhai mwyaf addawol allan o'r ystafell ddosbarth am ormod o amser. Mae nifer ohonom wedi gweld y cylch rhinweddol o adfyfyrio, creadigrwydd, dadansoddi ac ymarfer wedi'i gyfoethogi sy'n digwydd pan mae'r fframwaith cefnogaeth cywir yn ei le ar gyfer athrawon i ymgysylltu â gwaith ymchwil ac ymchwilio proffesiynol.

Felly, yn ôl at ein hathrawon ASE a gyflwynodd eu prosiectau ymchwil y tymor diwethaf. Mae'r athrawon hyn a llawer o rai eraill tebyg iddynt yn rhan o'r ateb i sicrhau y gall Cymru barhau i adeiladu proffesiwn sy'n gyfforddus ag ymchwil ac ymholi addysgol, a all gymryd golwg feirniadol o ddilysrwydd, cyfyngiadau, a chymhwyso tystiolaeth yng nghyd-destun yr ystafell ddosbarth 'fyw'; ynghyd â phroffesiwn sydd â'r gallu, offer a'r cymorth i gyfrannu'n uniongyrchol at waith ymchwil ac ymholi, yn seiliedig ar bryderon a arweinir gan athro ac agendâu gwella ymarfer yr ysgolion eu hunain.

Mae Dr Andrew James Davies yn uwchddarlithydd yn adran addysg Prifysgol Aberystwyth.