meeting
Cliff Warwick - Mentor allanol – Meithrin athrawon ac arweinwyr rhagorol ar gyfer y dyfodol

Cliff Warwick Article ImageDoes dim amheuaeth fod sefydlu rhwydwaith o fentoriaid allanol yng Nghymru i gefnogi datblygiad proffesiynol athrawon sy’n dechrau yn y proffesiwn yn cyfrannu’n sylweddol at ansawdd a chysondeb ymarfer. Mae hefyd yn darparu hyfforddiant a phrofiad gwerthfawr i’r mentoriaid i wella eu sgiliau arwain a rheoli.

Ar ôl problemau cychwynnol, mae’r system ddiwygiedig ar gyfer rheoli cyfnod ymsefydlu athrawon newydd gymhwyso wedi’i sefydlu’n gadarn erbyn hyn. Mae safonau addysgu proffesiynol cenedlaethol wedi’u cyfuno â system sicrhau ansawdd sy’n llawer mwy trylwyr wedi gwneud llawer i gael gwared ar anghysondebau blaenorol. Mae hefyd yn darparu athro profiadol ar gyfer athrawon newydd gymhwyso i weithredu fel mentor allanol i’w cynorthwyo trwy’r broses ymsefydlu statudol, ac yn bwysig, eu helpu i ddatblygu eu hymarfer. Mae’r mentor allanol yn darparu cydlynu canolog rhwng rheolwyr yr ysgol, mentor yr athro newydd gymhwyso yn yr ysgol a’r awdurdod lleol. Mae athrawon a rheolwyr ysgol fel ei gilydd wedi bod yn glir wrth egluro’r rôl allweddol fu gan fentoriaid allanol mewn sefydlu’r broses ymsefydlu newydd.

Gallai rhywun ddadlau bod y mentor allanol yn darparu rôl debyg i’r rôl a ddarperir gan ymgynghorwyr awdurdodau lleol o gyfnodau blaenorol ar gyfer yr athro newydd gymhwyso; rôl gefnogol ond arfarnol yn y pen draw. Fodd bynnag, mae’r broses yn llawer mwy trylwyr erbyn hyn. Mae ‘galwad’ cadarnhaol y mentor allanol ynghylch p’un a yw’r athro yn bodloni pob un o’r 55 o Safonau Athrawon wrth eu Gwaith ac yn gallu dangos tystiolaeth o hynny, yn hanfodol. Heb hyn, mae fwy neu lai yn amhosibl ‘pasio’r’ flwyddyn ymsefydlu.
Mae’r mentor allanol yn arsylwi o leiaf dwy wers gan yr athro yn ffurfiol, ac mae’n defnyddio’r rhain mewn trafodaeth gyda’r mentor yn yr ysgol, i amlygu cryfderau allweddol a meysydd i’w gwella i’r athro weithio arnynt. Yn yr un modd, dros y pedwar neu bump o ymweliadau a wnaed yn ystod y flwyddyn ymsefydlu, mae’r mentor allanol yn darparu’r gwerthusiad allweddol ar ddilysrwydd ac ansawdd y proffil Ymsefydlu Statudol gorfodol. Mae gan y mentor allanol gyfrifoldeb ffurfiol hefyd am hwyluso gweithredu proses ymsefydlu statudol yn effeithiol, ac mae gofyn iddo/iddi gyflwyno adroddiadau sicrhau ansawdd tymhorol i’r awdurdod lleol.

Er gwaethaf prif swyddogaeth y mentor allanol, sy’n swyddogaeth ffurfiol ac awdurdodol yn bennaf, rhoddir pwyslais cryf ar sicrhau perthynas gadarnhaol gyda’r athro newydd gymhwyso ac ysgolion trwy rôl feithringar a datblygiadol, sydd efallai’n fwy priodol i gyfundrefn enwau’r rolau! Mae’r mentor allanol yn gweithio gyda’r mentor yn yr ysgol i ddarparu cymorth a mentora teilwredig sy’n cynorthwyo’r athro i fodloni gofynion y cyfnod ymsefydlu.

Mae cydlynu cenedlaethol a rhanbarthol trefnus wedi arwain at roi hyfforddiant effeithiol i fentoriaid allanol a system gofnodi ac adrodd ofalus iawn, ac mae pob un o’r rhain wedi gwneud llawer i godi statws a sicrhau cysondeb a hygrededd gwell y system newydd.

Ar gyfer yr athrawon newydd gymhwyso hynny sydd ag ychydig mwy o uchelgais sy’n manteisio ar y dewis i ddilyn cwrs gradd Meistr Llywodraeth Cymru mewn Ymarfer Addysgol (MYA), mae eu mentor allanol hefyd yn darparu mentora a hyfforddiant sy’n gysylltiedig â’r cwrs yn ystod eu blwyddyn gyntaf ac am 2 flynedd arall nes eu bod yn ennill eu gradd Meistr.

Cwrs dysgu cyfunol yw’r Radd Meistr mewn Ymarfer Addysgol (MYA), sy’n cael ei gyflwyno ar y cyd gan gynghrair o bedair prifysgol: Caerdydd, Aberystwyth, Bangor a Sefydliad Addysg Prifysgol Llundain. Mae’n rhaglen ddysgu broffesiynol yn seiliedig ar ‘ymholiad’, sy’n canolbwyntio ar y blaenoriaethau cenedlaethol allweddol ac yn cael ei strwythuro o amgylch ymarfer y myfyrwyr yn yr ystafell ddosbarth o ddydd i ddydd. Cyflwynir mwyafrif y cynnwys ar-lein trwy Amgylchedd Dysgu Rhithwir (VLE) Prifysgol Caerdydd, sy’n darparu adnoddau dysgu a thystiolaeth ymchwil berthnasol, gan gynnwys astudiaethau achos ymarfer proffesiynol effeithiol yng Nghymru a thu hwnt. Mae’n cynnal Byrddau Trafod wedi’u trefnu o amgylch pob un o’r modiwlau hefyd. Caiff modiwl pob cwrs ei lansio gan Ddigwyddiad Dysgu rhanbarthol gorfodol dan arweiniad staff academaidd, wedi’i gefnogi gan y mentoriaid, sy’n cynnal gweithdai yn gysylltiedig ag ymarfer.


Mae pob mentor MYA yn gyfrifol am hyd at bymtheg o fyfyrwyr neu fentoreion ac fe’i penodir yn diwtor anrhydeddus ym Mhrifysgol Caerdydd. Y tiwtor sy’n clymu’r rhaglen MYA ynghyd. Ar wahân i’w rôl yn y Digwyddiadau Dysgu, mae’n cyfarfod â’r myfyrwyr yn eu hysgol gan amlaf, ond nid bob amser. Mae rhai mentoriaid a mentoreion yn gweld bod eu deialog fwyaf myfyriol yn digwydd y tu allan i’r ysgol dros goffi mewn caffi lleol! Mae’r berthynas fentora yn seiliedig ar ddeialog fyfyriol a beirniadol adeiladol am eu datblygiad fel athrawon tra’n eu helpu i gymhwyso technegau ymholi profedig i ddarganfod pa mor effeithiol y mae eu disgyblion yn dysgu a’r modd y gall amrywiadau yn eu haddysgu wella canlyniadau dysgu. Y tu hwnt i’r cyswllt wyneb yn wyneb, cynhelir cyswllt a thrafodaeth o bell ond rheolaidd yn ystod pob modiwl i gefnogi eu sgiliau ymholi a myfyrio ar ganlyniadau dysgu a’r modd y mae eu hymarfer wedi effeithio ar y rhain. Nid yw’n llwybr hawdd i’r athrawon hyn, sy’n dal i ddod i delerau â gwirioneddau bywyd fel athro, ac mae rôl y mentor yn aml iawn yn cynnwys dimensiwn bugeiliol cryf er mwyn eu cynnal ac ymgysylltu â nhw. Hyd yn oed gyda’r gefnogaeth hon, fodd bynnag, nid yw rhai athrawon wedi ‘cwblhau’r daith’. Mae rhai yn gweld bod y gwaith ychwanegol sydd ynghlwm â gradd ar lefel Meistr yn ormod ar ben gofynion eraill, ac maen nhw naill ai’n tynnu’n ôl neu’n methu cyrraedd y safon ofynnol.


At ei gilydd, mae mentora MYA yn heriol a gwerthfawr fel ei gilydd. Mae’n darparu cyfleoedd cyfoethog i fentoriaid ddatblygu’n broffesiynol ac ymestyn eu sgiliau mewn datblygiad athrawon, ymholi athrawon ac adeiladu cymunedau dysgu proffesiynol. I’r rheiny sydd ar secondiad rhan-amser neu amser llawn o’u hysgolion, mae’n darparu cyfleoedd gwerthfawr i brofi ymarfer proffesiynol mewn ystafelloedd dosbarth eraill, ac i lawer mewn cyd-destun ar draws sectorau hefyd. Maent hefyd yn elwa ar raglen sylweddol o hyfforddiant prifysgol sy’n ymdrin â chynnwys modiwlau hyfforddiant sgiliau mentor. Mae’r diwrnodau hyfforddi, a’r Digwyddiadau Dysgu a gefnogir gan gymuned ar-lein yn darparu digonedd o gyfle ar gyfer deialog broffesiynol werthfawr gyda mentoriaid eraill, sydd, fel grŵp, yn cael eu tynnu o ystod annisgwyl o eang o gefndiroedd a phrofiad proffesiynol athrawon. Mae’r cyfuniad o oedrannau a phroffiliau proffesiynol y mentoriaid wedi cael eu rheoli’n fedrus gan fentoriaid arwain a staff academaidd y brifysgol i hwyluso proses ffurfiannol bwerus o amgylch datblygu’r MYA. Mae’r cyfuniad hwn o athrawon proffesiynol ac academyddion wedi sicrhau bod yr MYA wedi cadw at y weledigaeth weinidogol wreiddiol i gael gradd meistr sydd wir yn seiliedig ar ymarfer.

Fel darpar arweinydd ysgol/addysg, does dim dwywaith fod mentora allanol yn gyfle gwych ar gyfer datblygiad proffesiynol sylweddol. I bennaeth sy’n secondio aelod o’i reolwyr canol neu’i uwch reolwyr, mae’r effaith gadarnhaol bosibl ar ei ysgol ei hun trwy roi grym i’w staff yn anferth. Mae rhai penaethiaid mwy arloesol eisoes wedi manteisio ar yr ‘arbenigedd newydd’ hwn i ddatblygu mentora yn eu hysgolion ac ymgorffori ymagweddau yn seiliedig ar ymholi i wella ansawdd eu prosesau hunanarfarnu.

Ond yn y bôn, i’r rhan fwyaf o’r athrawon sy’n dechrau yn y proffesiwn, mae’r cymorth gan fentor allanol yn cynnig manteision enfawr o ran eu helpu i gyflawni eu dyheadau wrth iddynt ddechrau yn y proffesiwn. Ceir ymdeimlad gwirioneddol, i’r rheiny sy’n dilyn y Radd Meistr mewn Ymarfer Addysgol yn arbennig, fod y rhaglen yn cyflymu datblygiad arweinwyr ein system addysg yn y dyfodol. Nid yw’n syndod fod y model yn denu diddordeb sylweddol gan lywodraethau eraill o amgylch y byd ar ddatblygiad sy’n unigryw i Gymru! Felly, mae’r penderfyniad i beidio â pharhau â’r MYA yn ei ffurf bresennol, yn eithaf annisgwyl. Gall rhywun ond tybio y bydd y fframwaith Meistr newydd disgwyliedig, a fydd yn cael ei gyhoeddi cyn bo hir, yn adeiladu ar lwyddiant diamheuol yr MYA a’r model mentora proffesiynol annatod!

Cliff Warwick

Pennaeth wedi ymddeol yw Cliff, sydd bellach yn gweithio fel ymgynghorydd annibynnol, sy’n cynnwys ei benodi’n Fentor Allanol ar gyfer y Radd Meistr mewn Ymarfer Addysgol (MYA). Mae’n arbenigwr mewn cynhwysiant ac anghenion dysgu ychwanegol, ac mae wedi cael amrywiaeth eang o brofiad proffesiynol mewn addysg ar draws sectorau arbennig a phrif ffrwd, gan gynnwys cyfnod fel uwch ymgynghorydd awdurdod lleol a rheolwr gwasanaeth a secondiad i Lywodraeth Cymru yn gweithio ar ddiwygio deddfwriaethol polisi ac anghenion dysgu ychwanegol. Mae wedi bod yn Arolygydd Cofrestredig i Estyn ac yn aelod o Grŵp Cynghori’r Gweinidog Llywodraeth Cymru hefyd.