meeting
Allison O'Sullivan - ‘Y Sector Sinderela’ – Yn mynd i’r Ddawns?

Allison O'Sullivan - ‘Y Sector Sinderela’ – Yn mynd i’r Ddawns?

Cymwysterau Hyfforddiant Cychwynnol i Athrawon ar gyfer Darlithwyr/Athrawon Addysg Bellach yng Nghymru

Alison osulivan article imageYm mis Ebrill eleni, rhoddwyd cydnabyddiaeth gyhoeddus i statws athrawon/darlithwyr Addysg Bellach (AB) yng Nghymru trwy eu cofrestru â Chyngor y Gweithlu Addysg (CGA). Mae hyn yn golygu eu bod gyfwerth ag athrawon ysgol Cymru ac roedd yn gam cadarnhaol i wella statws proffesiynol y rheiny sy’n addysgu mewn colegau AB.

Fodd bynnag, mae’n codi cwestiwn pwysig hefyd:

Pa gymwysterau addysgu sydd gan ddarlithwyr/athrawon AB i sicrhau eu bod yn cael eu paratoi’n ddigonol i addysgu yn yr amgylchedd dynamig hwn?

Ac nid oes ateb syml ar hyn o bryd.

Yn y blynyddoedd diwethaf, mae hyfforddiant cychwynnol i athrawon (HCA) yn y sector AB yng Nghymru a Lloegr wedi bod yn destun nifer o ymyriadau gan y llywodraeth, sydd wedi arwain at ddarlun dryslyd (fel y dangosir)

Lloegr Cymru
1997–1999: Ymgynghoriad yr AdAS ar gyflwyno safonau a chymwysterau ar gyfer athrawon AB.  
1999: Ffurfio’r Sefydliad Hyfforddiant Cenedlaethol Addysg Bellach (FENTO) a chyhoeddi’r safonau galwedigaethol cenedlaethol.  
2001:Offeryn statudol
Mae’n ofynnol i athrawon newydd ennill cymhwyster addysgu ar sail safonau cenedlaethol cymeradwy (FENTO). Rhoi cyfrifoldeb am arolygu i Ofsted
 
2002: Manylebau pwnc ar gyfer athrawon llythrennedd, rhifedd a SSIE i oedolion. 2002: Offeryn statudol: Mae angen athrawon newydd i ennill cymhwyster addysgu
2003: Cyhoeddi’r arolwg cenedlaethol beirniadol AEM ar hyfforddiant cychwynnol i athrawon ac ymgynghoriad yr AdAS ar ddiwygiadau yn y dyfodol  
2004: Cyhoeddi Equipping our Teachers for the Future gan yr AdAS – diwygio hyfforddiant cychwynnol i athrawon ar gyfer y sector dysgu a sgiliau  
2005: Cynlluniau peilot yr AdAS – mentora pynciau, arsylwi arfer addysgu, ac ati. LLUK a SVUK yn disodli FENTO  
2006: Cyhoeddi safonau LLUK ar gyfer athrawon yn y sector dysgu a sgiliau.
Cyhoeddi meini prawf drafft ar gyfer dyfarnu statws CETT.
Cyhoeddiad gan yr AdAS  - Proffesiynoli’r Sector Dysgu a Sgiliau gan gyhoeddi cynlluniau ar gyfer gofyniad DPP gorfodol i athrawon AB.
 
2007: Cyhoeddi unedau asesu gorfodol LLUK ar gyfer HCA (Lloegr).
Cyflwynwyd rheoliadau gan DIUS (Yr Adran Arloesedd, Prifysgolion a Sgiliau) gan gyflwyno QTLS a gofyniad DPP gorfodol. Mae’r aelod cyntaf yn ymuno â chorff proffesiynol yr Institute for Learning (IfL)
2007: Cyhoeddi safonau proffesiynol trosfwaol newydd ar gyfer athrawon, tiwtoriaid a hyfforddwyr yn y sector dysgu gydol oes yng Nghymru.
2008: Rhoi diwygiadau ar waith – mae darparwyr HCA yn mynd trwy ardystiad SVUK ac yn dechrau addysgu ac asesu cymwysterau HCA ar sail safonau newydd LLUK ac unedau asesu. 2008: Mae darparwyr HCA yn mynd trwy ardystiad SVUK ac yn dechrau addysgu ac asesu cymwysterau HCA yn seiliedig ar y safonau proffesiynol trosfwaol newydd.
2010 – Ethol Llywodraeth Glymblaid 2011 - Ethol Llywodraeth Lafur Cymru
2011: Diddymu LLUK a SVUK  
2012: Dirymu Rheoliadau 2007.  
2013: Creu’r Education and Training Foundation (ETF) – sydd â chyfrifoldeb am osod safonau a chodau ymddygiad proffesiynol, a datblygu cymwysterau.  
2014: Mae IfL yn rhoi’r gorau i weithredu ac yn trosglwyddo’i waddol i ETF. 2014: Ymgynghori ynghylch rheoliadau Gweithlu Ehangach
  2015: Creu Cyngor y Gweithlu Addysg fel rheoleiddiwr annibynnol

 Mae’r ddeddfwriaeth ddiweddaraf sy’n gofyn bod athrawon/darlithwyr AB wedi cael hyfforddiant i athrawon yn dyddio’n ôl rhyw dair blynedd ar ddeg. Cyflwynwyd Offeryn Statudol 2002, Rhif 1663 gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar y pryd, a oedd yn ei gwneud yn ofynnol i bob athro AB fod yn gymwys trwy gwblhau cymhwyster HCA ‘cydnabyddedig’.

Fodd bynnag, er bod y tirlun AB wedi newid – nid felly’r ddeddfwriaeth. Heddiw, nid oes diffiniad clir gan y llywodraeth o’r hyn y mae cymhwyster HCA ‘cydnabyddedig’ yn ei olygu.

Yn ystod y tair blynedd ar ddeg ddiwethaf, mae Llywodraeth Cymru wedi dethol ac addasu rhai o ddiwygiadau Lloegr – er enghraifft, yn 2013, rhoddwyd terfyn yn sydyn ar y gofyniad i ddarparwyr HCA AB Cymru amlinellu eu cymwysterau unigol yn unol â’r ddogfen Safonau proffesiynol ar gyfer athrawon, tiwtoriaid a hyfforddwyr yn y sector dysgu gydol oes yng Nghymru (LLUK 2007) y cafodd eu darpariaeth ei hardystio gan Standards Verification UK (SVUK), a oedd yn is-gwmni i Lifelong Learning UK (LLUK).

Mewn cyferbyniad, roedd HCA AB Saesneg yn destun craffu sylweddol gan y llywodraeth dros yr un cyfnod. Mae athrawon AB a darparwyr HCA wedi cael eu cyfyngu gan reolaethau a rheoliadau allanol na wnaeth rhyw lawer i wella statws proffesiynol athrawon AB. Defnyddiwyd proffesiynoldeb gan lywodraethau olynol i osod rheolaeth fiwrocrataidd, trwy reoleiddio allanol ar y rheiny sy’n addysgu yn y sector. O ganlyniad i’r tensiwn cynyddol rhwng y sector a’r llywodraeth, cyhoeddwyd adroddiad yr Arglwydd Lingfield ym mis Hydref 2012, sef ‘Professionalism in Further Education’. Roedd disgwyl mawr am gyhoeddi’r adroddiad, oherwydd y gobaith oedd y byddai’n gwella statws proffesiynol athro AB ar ôl blynyddoedd o reolaeth ac ymyrraeth gan y wladwriaeth.

Fodd bynnag, fe synnwyd y sector gan argymhellion yr adroddiad – ond fe gawsant eu derbyn ar unwaith gan y Llywodraeth Glymblaid, gan ddileu’r gofyniad cyfreithiol i athrawon/darlithwyr AB Saesneg feddu ar gymhwyster hyfforddiant i athrawon, gyda chyngor dewisol i golegau ar gymwysterau priodol ar gyfer staff.

Mae Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu ymagwedd cryn dipyn yn wahanol, trwy greu Cyngor y Gweithlu Addysg fel rheoleiddiwr annibynnol ym mis Ebrill 2015.

Felly beth yw’r sefyllfa yng Nghymru ar hyn o bryd?

Ers diddymu LLUK yn 2013, mae Prifysgolion Cymru wedi bod yn cydweithio mewn partneriaeth â’u partneriaid Coleg AB i gynnig cyfres o gymwysterau TG AB sy’n amrywio o lefel 5 i lefel 7 i fodloni’r gofyniad i ddarparu staff addysgu hynod gymwys. Ar hyn o bryd, mae mwyafrif colegau AB Cymru yn annog eu hathrawon/darlithwyr i ennill cymhwyster Tystysgrif Addysg i Raddedigion (TAR) / Tystysgrif Broffesiynol neu Dystysgrif mewn Addysg (Tyst. Add.). O fewn y fframwaith cwricwlwm hwn, mae gan Brifysgolion yr hyblygrwydd i adeiladu ar arfer gorau i hyrwyddo gwaith ymchwil ymarferwyr ac arloesi arferion, sydd wedi cael canmoliaeth uchel gan y sector.

Yng Nghymru, mae gennym gyfle unigryw a chyffrous yn awr i adeiladu ar y meysydd hyn o arfer rhagorol, i lywio datblygiadau yn y dyfodol a mynd i’r afael â blaenoriaethau addysg cenedlaethol.

Hefyd, byddai’n ymddangos yn briodol, yn dilyn cyhoeddi adroddiad John Furlong, ‘Teaching Tomorrow’s Teachers’ ym mis Mawrth eleni, y dylai unrhyw ddatblygiadau o ran ‘safonau’ proffesiynol newydd ar gyfer hyfforddiant cychwynnol i athrawon gwmpasu HCA AB gyda darparwyr yn amodol ar y weithdrefn achredu newydd, yn unol â’u cydweithwyr HCA cynradd ac uwchradd.

Byddai hyn yn darparu gweithlu addysgu ‘di-dor’ i bob dysgwr, ni waeth p’un a ydynt yn astudio yn yr ysgol neu mewn coleg Addysg Bellach; byddai hefyd yn golygu bod athrawon/darlithwyr coleg mewn safle cyfartal ag athrawon ysgol.

Allison O'Sullivan

Mae Allison O’Sullivan yn Brif Ddarlithydd yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol ac Addysg ym Mhrifysgol Glyndŵr. Ar ôl graddio, bu Allison yn gweithio ym maes rheoli manwerthu i gwmni cenedlaethol mawr, gan weithio ledled y DU. Ar ôl cymhwyso i addysgu, treuliodd gryn amser yn gweithio yn y sector Ôl-orfodol, yn addysgu astudiaethau busnes ac yn gweithio gydag ysgolion lleol ar brosiectau dilyniant. Wedyn, newidiodd i addysgu rhaglenni Hyfforddiant Cychwynnol i Athrawon a rhaglenni DPP.

Mae Allison yn goruchwylio’r ddarpariaeth Addysg Ôl-orfodol ym Mhrifysgol Glyndŵr ac mae’n Arweinydd Rhaglen ar gyfer y Dystysgrif Addysg i Raddedigion (TAR) a’r Dystysgrif mewn Addysg (Tyst. Add.) gyda ffocws penodol ar ddatblygu myfyrio beirniadol athrawon dan hyfforddiant.

Mae diddordebau ymchwil Allison ym maes datblygiad proffesiynol y gweithlu addysg ehangach. Mae hi wrthi’n cwblhau ei Doethuriaeth Broffesiynol ar hyn o bryd, yn ymchwilio i ddatblygiad trosiannol Athrawon Addysg Bellach.

Yn ei hamser hamdden, mae Allison yn hoff o gadw’n heini trwy archwilio llwybrau beicio yng Ngogledd Cymru.