Croeso i Flog CGA – 'Sôn'.

Mae'r blog yn gartref i ystod o sylwadau ynghylch materion addysg a materion proffesiynol, yr ydym yn gobeithio y byddant o ddiddordeb i chi. Barn yr awduron eu hunain ydyw ym mhob achos.

Os oes gennych unrhyw awgrymiadau neu syniadau ar gyfer 'Sôn', cysylltwch â Mae'r cyfeiriad e-bost hwn wedi'i warchod rhag robotiaid sbam. Rhaid i chi alluogi JavaScript i'w weld. 

EjMMae mentora athrawon yn anoddach nag mae llawer o bobl yn ei feddwl! Mae mentora gan ymarferwyr profiadol yn ganolog i ddatblygiad athrawon newydd. Mae hyn wedi cael ei gydnabod ers amser maith ac wedi denu llawer o sylw yn y blynyddoedd diwethaf, er enghraifft trwy argymhellion yr Athro Donaldson ar gyfer mentora yn nilyniant cynnar athrawon (Donaldson, 2011) ac yng nghyhoeddiad y Fargen Newydd gan Lywodraeth Cymru ar Hyfforddi a Mentora (Llywodraeth Cymru, 2015). Fodd bynnag, mae tystiolaeth sylweddol bod yna lawer o anawsterau wrth sicrhau mentora effeithiol gan fentoriaid mewn ysgolion. Un broblem a nodwyd yw ‘anwiredd’i – y duedd i athrawon newydd gymhwyso (ANG) gelu problemau maent yn eu cael oherwydd bod arnynt ofn canlyniadau negyddol . . . un arall yw ‘mentora beirniadol’ – yr anawsterau i fentoriaid sefydlu wrth wahaniaethu rhwng eu rôl cefnogi a’u rôl asesu, sydd yn aml yn arwain at sgyrsiau mentoriaid yn cynnwys gormod o bryderon sy’n ymwneud ag asesu.

Problem arall gyda mentora mewn ysgolion yw’r nod mynych o sefydlu athrawon newydd yn unol â’r ‘ffordd mae pethau’n cael eu gwneud yma’ fel eu bod yn ffitio i’r trefnau arferol sy’n bodoli eisoes yn yr ysgol. Gall hyn fod ar draul eu helpu i werthuso eu haddysgu yn feirniadol o safbwyntiau ehangach a gall achosi iddynt osgoi’r risgiau angenrheidiol sy’n helpu i ddatblygu arferion effeithiol. Yn wyneb heriau o’r mathau hyn, mae potensial i fentora allanol – a gyflawnir gan ymarferwyr nad ydyn nhw’n cael eu cyflogi yn yr ysgol – ddarparu profiad amgen o ran datblygiad proffesiynol. Gall mentoriaid allanol alluogi athrawon newydd i drafod eu pryderon yn agored a darparu cyfleoedd i edrych ar arferion eraill, wedi’u llywio gan wybodaeth helaeth am ddysgu ac addysgu mewn amrywiaeth o leoliadau. Mae hyn yn cynnwys helpu athrawon newydd i feddwl yn feirniadol am arferion y maen nhw’n dod i gysylltiad â nhw ac y disgwylir iddyn nhw eu mabwysiadu yn eu hamgylchedd presennol, fel y byddan nhw’n dod yn weithwyr proffesiynol â gwybodaeth helaeth sy’n gallu meddwl yn annibynnol. Mae hyn yn hanfodol wrth ddatblygu gweithlu sy’n feirniadol wybodus ac yn gallu dod yn ‘llythrennog mewn ymchwil’.

Caroline DalyRoedd mentora allanol yn un o strategaethau allweddol y Radd Meistr mewn Ymarfer Addysgol (MYA), rhaglen achrededig lefel gradd meistr mewn dysgu proffesiynol i athrawon newydd yng Nghymru. Nod mentora allanol oedd goresgyn problemau ac anghysonderau mewn mentora mewn ysgolion trwy gynnig cyfleoedd cyfoethog o ran datblygiad proffesiynol gyda’r nod o wella deilliannau i ddysgwyr. Sefydlwyd rhwydwaith cenedlaethol yr MYA o hyd at 150 o fentoriaid rhwng 2012 a 2017 i gynorthwyo â dysgu a datblygiad ANG ledled Cymru yn nhair blynedd gyntaf eu gyrfa. Roedd gan y mentoriaid hyn rôl ddeuol, sef cynorthwyo ANG i gyrraedd y Safonau Addysgu Proffesiynol (SAP) a’u helpu i ddatblygu meddwl beirniadol ac ymarfer sy’n cael ei lywio gan ymchwil y gellid ei achredu ar lefel gradd meistr.

O gofio’r uchelgeisiau hyn, roedd yr heriau i fentoriaid allu darparu cymorth o’r math hwn dros gyfnod tair blynedd yn sylweddol. Darparwyd rhaglen ddi-dor o ddysgu a datblygu i fentoriaid trwy gydol y cylch mentora tair blynedd. Mae ein hastudiaeth ddiweddar (Daly a Milton, 2017) wedi disgrifio’r nodweddion allweddol oedd yn sylfaen i’r gwaith o hyfforddi mentoriaid allanol i gyflawni’r nodau hyn. Mae’r canfyddiadau’n cadarnhau y dylai hyfforddiant i fentoriaid fod yn orfodol a’i fod yn galw am ymrwymiad ac ymgysylltiad di-dor sy’n sicrhau dysgu proffesiynol parhaus i garfan sydd eisoes yn arbenigwyr. O’r herwydd dylai recriwtio mentoriaid fod yn broses drwyadl. Roedd y mentoriaid allanol yn cynnwys athrawon ystafell ddosbarth profiadol, penaethiaid, ymgynghorwyr awdurdodau lleol, addysgwyr athrawon ac athrawon prifysgol, gan alluogi llawer iawn o gyfnewid a her rhwng gweithwyr proffesiynol. Mae wyth egwyddor yn dod i’r amlwg o’r astudiaeth ar gyfer diwallu anghenion mentoriaid o ran dysgu a datblygiad er mwyn cynyddu, cymaint ag sy’n bosibl, eu gallu i gynorthwyo athrawon newydd i gyflawni eu potensial. Mae’r egwyddorion yn galluogi mentoriaid i ‘fentora ei gilydd’ fel un o’r agweddau hanfodol ar eu dysgu proffesiynol, i gyrraedd nodau uchelgeisiol ar gyfer datblygiad athrawon a all gyfrannu at wella ysgolion. Mae’r egwyddorion yn berthnasol yn helaeth a gallan nhw lywio’r gwaith o ddatblygu rhaglenni datblygu mentoriaid.

Wyth egwyddor ar gyfer dysgu a datblygiad mentoriaid

  1. Harneisiwch yr amrywiaeth profiad ymysg mentoriaid – nerth cymuned dysgu mentoriaid yw amrywiaeth cefndiroedd ac arbenigedd ei haelodau – mae gwahaniaeth yn hanfodol.

  2. Deialog yw sylfaen dysgu a datblygiad mentoriaid, i alluogi mentoriaid i siarad am eu profiadau, eu cyfnewid, ac edrych arnyn nhw a’u dehongli’n fanwl er mwyn dysgu ohonyn nhw.

  3. Mae cynhwysiant yn hanfodol – nid yw unrhyw fentoriaid yn cael eu hystyried yn uwch eu statws nag eraill, ystyrir bod arbenigedd yn gymhleth ac yn amlochrog.

  4. Problemeiddiwch gysyniad ‘cysondeb’ mewn sgyrsiau rhwng mentoriaid a mentoreion – mae pob achos o fentora’n unigryw ac mae angen ‘mentora yn y foment’.

  5. Hybwch ymddiddan sy’n rhoi pethau ben i waered ymysg mentoriaid trwy ‘siarad llawn risg’ er mwyn ymarfer sgyrsiau ag athrawon newydd sy’n cyfreithloni bod yn feirniadol ac yn meithrin hyder.

  6. Gochelwch rhag datrysiadau syml ac ‘atebion parod’ i ddysgu a gwella – mae ymarfer effeithiol yn gymhleth ac yn unigryw i gyd-destunau athrawon a dysgwyr – nid yw’r un peth yn gwneud y tro i bawb.

  7. Mae dysgu a datblygiad mentoriaid yn waith caled ac mae’n cymryd amser i feithrin ymddiriedaeth ac i ymestyn cydweithredu ag eraill.

  8. Cwestiynwch ‘yr hyn sy’n gweithio’ – heriwch arferion addysgu arferol a chanolbwyntiwch ar ddysgu’r disgyblion fel sylfaen i’r gwaith o gynorthwyo athrawon newydd i ddatblygu.

Cynigir yr egwyddorion hyn er mwyn herio’r amodau a’r cyfyngiadau sydd mor aml yn llesteirio cyfleoedd i athrawon newydd ddatblygu fel ymarferwyr ardderchog. Mae eu hangen er mwyn datblygu mentoriaid fel y gallan nhw feddu ar bersbectifau cwestiynu sy’n troi ben i wared y rhagdybiaethau a gymerir yn ganiataol ynghylch ymarfer addysgu sy’n gallu rhwystro arloesi gwirioneddol.

Cafodd yr ymchwil ei chyhoeddi ym mis Awst 2017 yn yr International Journal of Mentoring and Training in Education dan y teitl '‘External mentoring for new teachers: mentor learning for a change agenda’.

Caroline Daly ac Emmajane Milton
Cydgyfarwyddwyr MYA

Daly, C. and Milton, E., (2017) "External mentoring for new teachers: mentor learning for a change agenda", International Journal of Mentoring and Coaching in Education, Vol. 6 Issue: 3, pp.178-195, https://doi.org/10.1108/IJMCE-03-2017-0021

Archif

Cwcis

Mae gwefan CGA yn defnyddio cwcis. Drwy barhau i bori ein gwefan, rydych yn cytuno i’n defnydd o gwcis. Am fwy o fanylion am gwcis a sut i’w rheoli, yna darllenwch ein polisi preifatrwydd.